Jesteś tutaj

Drobne formy

Palindrom

Palindrom – wyraz lub wyrażenie, które przeczytane wspak brzmi tak samo – na łamach naszych czasopism występuje w różnych zadaniach, między innymi jako jedna z drobnych form wierszowanych. Zwykle jest to dwu- lub czterowiersz, w którym wyraz albo kilka wyrazów zastąpiono kreskami. Po przeczytaniu wierszyka należy odgadnąć brakujące słowa, będące palindromem, którym jest albo pojedynczy wyraz, np. oko, Anna, kajak, potop, albo też połączenie odpowiednio dobranych wyrazów, np. może jeż łże jeżom. Niejednokrotnie sam palindrom wyjęty z wiersza nie ma głębszego sensu, nie stanowi pełnego wyrażenia, jak choćby w zadaniu:

Zwierzał się kumplowi majtek pokładowy:
- Wszystkie - - / - - / - - - - - / - / - - - - - - - rozmowy
i Romka o żonie wypowiedzi szczere
sprawiły, że wolę zostać kawalerem.

Rozwiązanie: me na morzu z Romanem.

Autorzy zadań prześcigają się w palindromach coraz to dłuższych, chociaż dążenie do bicia rekordów długości prowadzi nieraz do tworzenia wypowiedzeń pozbawionych sensu. Odmianą zadania jest palindrom sylabowy, oto dwa przykłady (kreska zastępuje nie literę, lecz sylabę):

Czy pogoda, czy - - -,
- - w las z koszykiem,
potem chytrze okiem mruga,
wraca z borowikiem.

Rozwiązanie: szaruga, rusza.

Czy pogodny dzień, - / - -,
- - w las z koszykiem,
Zawsze znajdzie coś, wytropi,
wróci z borowikiem.

Rozwiązanie: czy kropi, kroczy.

Homonim

W naszych czasopismach często drukujemy zadania wykorzystujące homonimię, czyli jednakowe brzmienie dwóch wyrazów mających różne znaczenie i etymologie. Homonimy towarzyszą nam w życiu, zarówno w mowie potocznej, jak i w literaturze. Wiele wiców, żartów słownych opiera się na homonimii, homonimiczną dwuznaczność słów wykorzystują również autorzy fraszek, a jako przykład niech posłuży znany dwuwiersz Jana Izydora Szatudyngera:

Lubię Bronisię,
Bo mi nie broni się.

W zadaniach szaradziarskich często wykorzystuje się homonimiczne brzmienie połączeń wyrazowych, np.: po twarzy – potwarzy, jak łamałem – ja kłamałem. Podobnie w poniższych przykładach:

Jak lekarstwo działa szczery śmiech i zdrowy,
- / - - - / - - dostępny, specyfik darmowy.
Budzi zaufanie buzia uśmiechnięta.
- - - / - - - przekona o tym malkontenta?

Rozwiązanie: a lek to – ale kto.

To nie jest lekki serca - - - - -,
ale prawdziwy żar miłości:
ujrzałem ją i od tej - - - -
- mych myślach nieustannie gości!

Rozwiązanie: poryw – pory w.

Kalambur

Słownik języka polskiego definiuje kalambur następująco: „żartobliwa, dowcipna gra słów oparta na dwuznaczności wyrazów i identyczności lub podobieństwie ich brzmienia, może być formą dowcipu językowego, stanowi także jeden bardziej charakterystycznych chwytów semantyki językowej”. Dla szaradzistów kalambur to również zagadka słowna oparta na żarcie, dowcipie, na przykład:

Przybora z Sari…
lamentowali.

Rozwiązanie: jeremiada (Jeremi, Ada).

Kiedy kogut nie jest „za”,
zegar mi melodie gra!

Rozwiązanie: kuranty (kur, anty).

Odmianą zadania jest kalambur wiązany, w którym odgadywane wyrazy łączą się w rozwiązaniu jedną lub kilkoma literami:

Ubiorów pląs? To nie żart
Skoro bywa diabla wart.

Rozwiązanie: szatan (szat tan).

Anagram

Anagramowanie to tworzenie wyrazu (wyrazów) przez przestawianie liter w innym wyrazie (wyrazach). W tekście wierszyka anagramowane wyrazy zastępuje odpowiednia liczba kresek:

Przy końcu stycznia, na - - - - - z lutym,
biel nadal wokół, staw lodem - - - - -.

Rozwiązanie: styku, skuty.

Anagram podwójny

Pusta kieszeń, na - - - - - - zero,
już bardzo - - - - - - mi się przędzie,
to pierwszy tydzień jest dopiero,
a co na - - - - - - grudnia będzie?

Rozwiązanie: koncie, cienko, koniec.

Skrótka

Najmłodsza z drobnych form. W wierszyku dwa wyrazy zastąpiono kreskami. Jeden z nich jest krótszy od drugiego o jedną literę. Liczba kresek odpowiada liczbie liter.

W podekscytowanym - - - - - -
każdy może się wyszumieć.
Nikt nie - - - - - uczuć swoich,
bo niczego się nie boi.

Rozwiązanie: tłumie, tłumi.

Zakochany chłopak z uroczą dziewczyną
kajakowym szlakiem wolno - - - - - / - - - -.

Rozwiązanie: płyną Łyną.

Cytowane przykłady ukazały się na łamach czasopism „Rozrywki”. A oto autorzy tych zdań. Palindromy: Barbara Sudoł, Tadeusz Bembenik, Roman Nowoszewski. Homonimy: Barbara Sudoł, Maciej Penar. Kalambury: Barbara Sudoł, Tadeusz Bembenik, Barbara Łukowiak. Anagramy: Ryszard Kobaka, Stanisław Bisko. Skrótki: Adam Sumera, Czesław Tryba.