Jak układać zadania dla „Rozrywki”
Układanie krzyżówek, jolek i innych zadań diagramowych
DIAGRAM ZADANIA
Do ułożenia zwykłej prostokątnej krzyżówki czy jolki, zawierającej czarne kratki, można posłużyć się gotowymi diagramami zamieszczanymi na naszych łamach. Autor nie ma obowiązku opracowania nowego, oryginalnego rozmieszczenia czarnych pól; jeśli jednak chce tak uczynić, powinien zadbać o to, by w diagramie znalazła się większa liczba wyrazów 6–7-literowych i dłuższych (czyli takich, które rzadziej występują w zadaniach – nie są wyświechtane) oraz by wyrazy nie były zbyt luźno pokrzyżowane. W szczególności niedopuszczalne jest skrzyżowanie wyrazu na tylko jednej literze (nawet krótkiego).W przypadku np. krzyżówek tematycznych lub innych, których kształt diagramu nie jest z góry narzucony, należy postarać się, by był on możliwie zwarty i kształtny (nierosochaty). Zwykle nie najlepiej prezentuje się diagram, którego dwie części łączą się ze sobą tylko jednym wyrazem, toteż tego również powinno się unikać.
WYRAZY W DIAGRAMIE
Wszystkie wyrazy użyte w diagramie muszą być rzeczownikami (lub występować w znaczeniu rzeczownikowym, zgodnie z rozstrzygnięciami słowników języka polskiego) w formie mianownika; wyjątki możliwe są jedynie w przypadku szczególnego typu zadań, np. krzyżówki z kontekstu czy krzyżówki czasownikowej. Niedopuszczalne są skróty, symbole, wykrzykniki, wyrazy obce niewystępujące w polszczyźnie (nieodnotowane w polskich słownikach); natomiast użycie rzeczownika w formie liczby mnogiej nie jest błędem, szczególnie gdy tekst określenia trafnie uzasadnia taką formę. Również dopuszczalne jest wykorzystywanie, i traktowanie jako jeden wyraz, haseł składających się z więcej niż jednego słowa, takich jak imię i nazwisko odgadywanej osoby czy np. trzywyrazowy tytuł filmu. Tradycyjnie, wszystkie odgadywane wyrazy w diakrostychach muszą być rzeczownikami pospolitymi, czyli pisanymi małą literą.Najlepiej wybierać wyrazy ogólnie znane i rozumiane, które można przystępnie i ciekawie określić; a przy tym nieoklepane, rzadziej spotykane w krzyżówkach. Należy stanowczo unikać wyrazów bardzo trudnych, nieznanych, specjalistycznych, wymagających zawiłego opisu – zwłaszcza w zwykłych krzyżówkach czy jolkach. Niewielką szansę mają krzyżówki zawierające np. ostry epitet czy wyrazy silnie pejoratywne. Powinno się też unikać, zwłaszcza w zwykłych krzyżówkach czy jolkach, używania wyrazów z dużą ilością samogłosek A na skrzyżowaniach.
Użyte wyrazy powinny być odnotowane w opublikowanych słownikach lub encyklopediach. Jednakże w przypadku licznych nowych wyrazów w polszczyźnie, nazwisk, marek, zdrobnień itp. nie jest to warunek konieczny – wystarczy, by znajdowały się one w powszechnym użyciu (np. pluszak, tyczkarka, sudoku, Dilmah, czwóreczka), co można potwierdzić np. dzięki wyszukiwarkom internetowym.
Wyrazy w diagramie – szczegółowe zalecenia i wskazówki
OKREŚLENIA ODGADYWANYCH WYRAZÓW
Brzmienie określeń to bardzo ważna kwestia. Ich słaba jakość, np. z powodu skrótowości czy schematyczności, może być powodem odrzucenia zadania, a przynajmniej obniżenia honorarium autorskiego. Określenia muszą być napisane starannym, trafnym językiem, tak by „odpowiednie dać rzeczy słowo”. Powinny być urozmaicone i w formie, i w treści; najlepiej, jeżeli są możliwie nieszablonowe i pomysłowe (np. nawiązują do znanych osób, miejsc, aktualnych wydarzeń).W określeniach prosimy zdecydowanie unikać stylu słownikowo-encyklopedycznego czy przeintelektualizowanego, zatem sformułowania: „jednoroczna lub dwuletnia roślina warzywna z rodziny krzyżowych” (kapusta), „urządzenie przenoszące ruch z wału napędzającego na napędzany” (sprzęgło), „czworonożne zwierzę domowe różnych ras” (pies) – zupełnie nie nadają się do krzyżówki. Zwłaszcza w przypadku jolek, a także logogryfów, szyfrogramów i diakrostychów, wymagamy precyzyjności i jednoznaczności określeń, tak więc wykluczone są określenia typu „drapieżny ptak”, „stan w USA” czy „roślina ozdobna”.
W pisaniu dobrych określeń na pewno pomaga rozwiązywanie różnorodnych zadań z naszych czasopism i ich szczegółowe przeglądanie pod kątem używanych sformułowań, stylu i interpunkcji.
Brzmienie określeń – szczegółowe zalecenia i wskazówki
