Jesteś tutaj

Krzyżówki, jolki, zadania diagramowe

W krzyżówce ważny jest zarówno dobór wyrazów, jak i ich określenia. Zacznijmy jednak, tak jak robi to każdy układający krzyżówkę, od diagramu.

  • Diagram

Najprościej posłużyć się gotowym diagramem wybranym z łamów któregoś z naszych czasopism. Zwykle w takim diagramie znajduje się kilka dłuższych wyrazów skrzyżowanych z krótszymi. Wyrazy nie powinny się wiązać zbyt luźno. Należy unikać krzyżowania wyrazu tylko jedną literą. W przypadku diagramów niesymetrycznych trzeba się starać, by ich kształt był możliwie zwarty, bez wyrazów zbyt wybiegających poza ogólny obrys.
Wystarczy odręczny rysunek na kratkowanym papierze. Kratki diagramu powinny mieć pola nie mniejsze niż 1 x 1 cm. Diagram winien zawierać wszystkie elementy, które mają się ukazać w druku: numerację, kolorowe pola, kropki w kratkach z hasłem. Do diagramu należy wpisać odgadywane wyrazy. Litery lub wyrazy, które będą ujawnione w druku (np. w jolkach), prosimy wpisać innym kolorem. Można również dołączyć drugi diagram (do narysowania), już bez wpisanych wyrazów.

  • Wyrazy

W zasadzie każdy wyraz wpisywany do diagramu powinien być rzeczownikiem użytym w mianowniku (lub słowem występującym w znaczeniu rzeczownikowym), ale w niektórych zadaniach z założenia występują formy nierzeczownikowe, np. w krzyżówkach z kontekstu. Niedopuszczalne są skróty, symbole, wykrzykniki czy wyrazy obce nienotowane w polskich słownikach. Dopuszcza się rzeczowniki w liczbie mnogiej, ostatnio popularne stały się hasła wielowyrazowe, np. imię i nazwisko, nazwa geograficzna, tytuł filmu. W diakrostychach wszystkie odgadywane wyrazy powinny być rzeczownikami pospolitymi.
Istotny jest dobór wyrazów. Należy unikać zarówno wyrazów oklepanych, wciąż spotykanych w krzyżówkach, jak i słów specjalistycznych, trudnych, nieznanych (np. Suazyjka – kobieta z ludu Suazi), wybierać zaś takie, które chociaż rzadsze, są powszechnie znane i rozumiane, można je też określić przystępnie i ciekawie. Nie ma powodu do umieszczania w diagramie wulgaryzmów, słów grubiańskich. Wyrazy i ich określenia winny być potwierdzone w słownikach lub encyklopediach, mogą to być również jeszcze nieodnotowane w źródłach, lecz powszechnie znane nazwiska pisarzy, laureatów Nobla, sportowców czy uczonych, lub marki firmowe i inne słowa z najnowszej polszczyzny, która przecież rozwija się dynamicznie.

  • Określenia wyrazów

Określanie wyrazów to słaba strona wielu autorów zadań. Od określeń oczekujemy, aby były zagadkowe i lakoniczne, a zarazem przystępne i trafne. Z zasady są krótkie, zwięzłe, co oczywiście nie ułatwia zadania autorom. Nie mogą zawierać błędów merytorycznych, powinny być napisane poprawną polszczyzną. Należy unikać sztampy, powielania po wielokroć użytych regułek („cytrynowy śpiewak w klatce” – kanarek), przepisywania definicji ze słowników, encyklopedii („przyrząd mechaniczny do mierzenia i wskazywania czasu” – zegar).
W tradycyjnej krzyżówce można sobie pozwolić na więcej niedopowiedzeń, w przypadku jolek i wielu zadań diagramowych, logogryfów, szyfrogramów, diakrostychów – takie niedomówienia mogą utrudnić lub wręcz uniemożliwić rozwiązanie.

  • Tekst zadania

Zadania należy przysyłać do redakcji pocztą, umieszczając każde z nich – nawet tak drobne, jak rebus czy kalambur – na osobnej kartce stosownego formatu, zapisanej jednostronnie.
Nie wymagamy wydruków komputerowych, prosimy jednak o staranne, czytelne pismo. Nie należy pisać całego tekstu dużymi literami. Należy natomiast dbać o poprawność merytoryczną, językową, gramatyczną. Pomiędzy linijkami tekstu prosimy zostawić podwójny odstęp, który ułatwi adiustację.
Tekst zadania, który najlepiej wzorować na podobnym, wydrukowanym w numerze, powinien zawierać:

  1. Tytuł zadania.
  2. Wstęp, czyli sposób rozwiązywania i dodatkowe informacje, np.: „Litery z kolorowych pól utworzą rozwiązanie”, „W diagramie ujawniono wszystkie litery R”, „W każdą kratkę wpisuje się dwie litery”. Tu również należy się wzorować na zadaniach wydrukowanych.
  3. Określenia odgadywanych wyrazów poprzedzone sposobem ich wpisywania, np. „Poziomo:”, „Poziomo (kolejność przypadkowa):”, „Prawoskośnie:”. Każde określenie zaczynamy od nowego wiersza, stosując odpowiednio znaki interpunkcyjne i nawiasy (jak w wydrukowanych numerach, pamiętając, że w zwykłych krzyżówkach układ tekstu jest nieco inny niż w jolkach czy krzyżówkach od A do Ż).
  4. Imię i nazwisko autora zadania.
  5. Rozwiązanie zadania (hasło). Jeśli jest nim np. przysłowie, aforyzm, fragment wiersza, należy podać źródło cytatu, zachowując oryginalną pisownię i interpunkcję tekstu. Warto również podać źródło trudniejszych wyrazów, jeśli występują w zadaniu.
  6. Odgadywane wyrazy należy podawać na lewym marginesie tekstu, obok właściwego określenia. W jolkach prosimy ponadto o wypisanie rzędami i kolumnami wyrazów w kolejności ich występowania w diagramie (tak jak to stosujemy w każdym numerze w rubryce z rozwiązaniami). Dotyczy to także tych wszystkich zadań, w których szyk określeń nie odpowiada układowi wyrazów w diagramie.
  7. Poniżej należy umieścić adres autora, numer telefonu i adres mejlowy.